ประวัติและประเภทของจินตนิมิต

ประวัติความเป็นมา

งานจินตนิมิตชิ้นแรกที่พบเห็นเป็นหลักฐานอาจได้แก่ 

มหากาพย์กิลกาเมช (the Epic of Gilgamesh) -   เป็นตำนานน้ำท่วมโลกที่เก่าแก่ของเมโสโปเตเมียโบราณ เป็นหนึ่งในงานวรรณกรรมประเภทนิยายที่เก่าแก่ที่สุดในโลก นักวิชาการเชื่อว่ามหากาพย์เรื่องนี้มีกำเนิดมาจากตำนานกษัตริย์สุเมเรียนและบทกวีเกี่ยวกับวีรบุรุษในตำนานที่ชื่อว่า กิลกาเมช ซึ่งถูกรวบรวมเอาไว้กับบรรดาบทกวีอัคคาเดียนในยุคต่อมา มหากาพย์ชุดที่สมบูรณ์ที่สุดในปัจจุบันปรากฏในแผ่นดินเหนียว 12 แท่งซึ่งเก็บรักษาไว้ที่หอเก็บจารึกของกษัตริย์แห่งอัสซีเรีย เมื่อราวศตวรรษที่ 7 ก่อนคริสตกาล มีชื่อดั้งเดิมว่า ผู้มองเห็นเบื้องลึก (He who Saw the Deep; Sha naqba īmuru) หรือ ผู้ยิ่งใหญ่กว่าราชันทั้งปวง (Surpassing All Other Kings; Shūtur eli sharrī) กิลกาเมชอาจจะเป็นผู้ปกครองที่มีตัวตนจริงในอดีตระหว่างราชวงศ์ที่ 2 ของยุคต้นของสุเมเรีย (ประมาณ 2,700 ปีก่อนคริสตกาล)

สาระสำคัญของเรื่องเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างกิลกาเมช ผู้กำลังท้อใจกับการปกครองของตน กับเพื่อนของเขาชื่อ เอนกิดู ซึ่งเข้ารับภารกิจเสี่ยงภัยร่วมกับกิลกาเมช เนื้อหาส่วนใหญ่ในมหากาพย์เน้นย้ำถึงความรู้สึกสูญเสียของกิลกาเมชหลังจากเอนกิดูเสียชีวิต และกล่าวถึงการกลับเป็นมนุษย์อีกครั้งพร้อมกับเน้นย้ำเรื่องความเป็นอมตะ เรื่องราวในหนังสือเล่าถึงการที่กิลกาเมชออกเสาะหาความเป็นอมตะหลังจากการเสียชีวิตของเอนกิดู

มหากาพย์เรื่องนี้ได้แปลเป็นภาษาต่างๆ มากมาย ส่วนวีรบุรุษกิลกาเมชก็ได้เป็นตัวเอกอยู่ในวัฒนธรรมมวลชนยุคใหม่

แต่งานจินตนิมิตเก่าแก่มีอยู่มากมายเช่น มหากาพย์โอดิสซีย์ / ตำนานเบวูล์ฟ /มหาภารตะ / พันหนึ่งราตรี / รามายณะ จนกระทั่งถึง ตำนานกษัตริย์อาเธอร์ และมหากาพย์ต่างๆ มากมายในยุคกลาง ที่เกี่ยวข้องกับวีรบุรุษ วีรสตรี ปีศาจอันน่าสะพรึงกลัว และดินแดนลี้ลับ ซึ่งดึงดูดความสนใจของผู้ฟังเป็นอย่างยิ่ง กล่าวไปแล้ว ประวัติศาสตร์ของจินตนิมิตกับประวัติศาสตร์วรรณกรรมก็มีความเกี่ยวพันใกล้ชิดกันมาก

งานบางชิ้นมีความคาบเกี่ยวกันอย่างใกล้ชิด ไม่ชัดเจนว่าเป็นงานจินตนิมิต หรืองานประเภทอื่น ซึ่งขึ้นกับจุดมุ่งหมายของผู้ประพันธ์ถึงความเป็นไปได้ในเรื่องเหนือจริง เช่น เรื่อง A Midsummer Night's Dream หรือ Sir Gawain and the Green Knight ทำให้จุดเริ่มต้นแท้จริงของวรรณกรรมจินตนิมิตไม่อาจระบุชี้ชัดลงไปได้

สำหรับวรรณกรรมจินตนิมิตยุคใหม่ อาจเริ่มจากผลงานของจอร์จ แมคโดนัลด์ นักประพันธ์ชาวสก๊อตผู้เขียนเรื่อง The Princess and the Goblin และ Phantastes ซึ่งเรื่องหลังนี้นับว่าเป็นงานจินตนิมิตสำหรับผู้ใหญ่เรื่องแรกของโลก แมคโดนัลด์เป็นแรงบันดาลใจสำคัญยิ่งต่อ เจ. อาร์. อาร์. โทลคีน และ ซี. เอส. ลิวอิส นักประพันธ์งานจินตนิมิตอีกผู้หนึ่งในยุคเดียวกันนี้คือ วิลเลียม มอร์ริส กวีชาวอังกฤษผู้มีชื่อเสียงที่ได้แต่งนวนิยายไว้มากมาย รวมถึงเรื่อง The Well at the World's End

ถึงกระนั้น วรรณกรรมจินตนิมิตก็ยังไม่เป็นที่รู้จักในหมู่ผู้อ่านกว้างขวางนัก เอ็ดเวิร์ด พลังเคทท์ หรือที่รู้จักกันในชื่อ ลอร์ดดันเซนี (Lord Dunsany) เป็นผู้ริเริ่มงานเขียนแนวนวนิยายและเรื่องสั้น ซึ่งเป็นจุดเริ่มของความนิยมที่เข้าถึงผู้อ่านมากขึ้น นักเขียนงานจินตนิมิตแนวนี้ในยุคนั้นได้แก่ เอช. ไรเดอร์ แฮ็กการ์ด /  รุดยาร์ด คิปลิง และ เอ็ดการ์ ไรซ์ เบอร์โรส์ รวมถึง อับราฮัม เมอร์ริทท์ ต่างพากันสร้างผลงานจินตนิมิตในแขนงที่เรียกกันว่า "Lost World" ซึ่งเป็นวรรณกรรมจินตนิมิตแขนงที่เป็นที่นิยมมากที่สุดในช่วงต้นของคริสต์ศตวรรษที่ 20 ผลงานวรรณกรรมจินตนิมิตสำหรับเด็กระดับคลาสสิกได้เผยแพร่ในยุคนั้นหลายเรื่อง เช่น ปีเตอร์ แพน และ พ่อมดมหัศจรรย์แห่งออซ เป็นต้น

สิ่งที่เกิดขึ้นคือ งานจินตนิมิตแขนง "Juvenile" (จินตนิมิตสำหรับเด็ก) จะเป็นที่นิยมและยอมรับมากกว่าวรรณกรรมจินตนิมิตสำหรับผู้ใหญ่ ด้วยเหตุนี้เหล่านักเขียนจึงพากันสร้างผลงานออกมาเป็นวรรณกรรมสำหรับเด็กเสียเป็นส่วนใหญ่ ทำให้เกิดผลกระทบต่องานจินตนิมิตทั้งหมดที่สร้างขึ้นในยุคนั้น ไม่เว้นแม้แต่ เดอะลอร์ดออฟเดอะริงส์ ล้วนถูกจัดกลุ่มไปว่าเป็น วรรณกรรมเยาวชน กันทั้งนั้น

ปี ค.ศ. 1923 ได้มีนิตยสารที่มุ่งเน้นเนื้อหาเกี่ยวกับ นวนิยายจินตนิมิต โดยเฉพาะ ชื่อว่า Weird Tales หลังจากนั้นก็เกิดมีนิตยสารแนวนี้ขึ้นอีกมาก ฉบับที่มีชื่อเสียงคือ The Magazine of Fantasy and Science Fiction การเผยแพร่งานผ่านนิตยสารทำให้วรรณกรรมจินตนิมิตเผยแพร่สู่ผู้อ่านจำนวนมากขึ้น และเป็นที่นิยมอย่างสูงทั้งในสหรัฐอเมริกาและอังกฤษ นิตยสารบางฉบับเริ่มจับแนวทางของนิยายวิทยาศาสตร์ด้วย ทำให้วรรณกรรมสองสาขานี้มีความเกี่ยวพันซึ่งกันและกันมากกว่าสาขาอื่นๆ

เมื่อถึง ปี ค.ศ. 1950 วรรณกรรมจินตนิมิตแนว "ดาบและเวทมนตร์" ก็สามารถเข้าถึงผู้อ่านเป็นวงกว้าง ดังเห็นในความสำเร็จของ Conan the Barbarian ของ โรเบิร์ต อี. โฮวาร์ด หรือ Fafhrd and the Gray Mouser ของ ฟริตซ์ ไลเบอร์ 

และแล้วก็เกิดวรรณกรรมจินตนิมิตแขนงใหม่ คือ "จินตนิมิตระดับสูง" (High Fantasy) เรื่องที่มีชื่อเสียงมากที่สุดคือผลงานของ เจ. อาร์. อาร์. โทลคีน เรื่อง เดอะฮอบบิท และ เดอะลอร์ดออฟเดอะริงส์ ซึ่งส่งผลให้มีวรรณกรรมจินตนิมิตเกิดขึ้นสู่บรรณพิภพเป็นจำนวนมาก ผลงานอื่นๆ เช่น ตำนานแห่งนาร์เนีย ของ ซี. เอส. ลิวอิส และ พ่อมดแห่งเอิร์ธซี ของ เออร์ซูลา เค. เลอกวิน ทำให้ความนิยมในวรรณกรรมสาขานี้แข็งแกร่งมั่นคงยิ่งขึ้น

ความนิยมในวรรณกรรมจินตนิมิตยังคงสืบเนื่องต่อมาจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 21 ซึ่งเกิดปรากฏการณ์หนังสือขายดีที่สุด จากเรื่อง แฮร์รี่ พ็อตเตอร์ ผลงานของ เจ. เค. โรว์ลิ่ง ขณะเดียวกัน ภาพยนตร์ที่ดัดแปลงจากวรรณกรรมจินตนิมิตก็เกิดขึ้นมากและประสบผลสำเร็จหลายเรื่อง เรื่องที่โดดเด่นที่สุดได้แก่ ภาพยนตร์ไตรภาคเดอะลอร์ดออฟเดอะริงส์ ของผู้กำกับภาพยนตร์ ปีเตอร์ แจ็คสัน

7.ประเภทของจินตนิมิต (Fantasy)

วรรณกรรมจินตนิมิตยุคใหม่แตกหน่อออกไปเป็นแขนงย่อยอีกมากมายที่ไม่อาจกำหนดขอบเขตได้แน่ชัด บางส่วนคาบเกี่ยวกับตำนาน หรือนิทานพื้นบ้าน 

โดยที่ตำนานหรือนิทานพื้นบ้านก็เป็นแนวเรื่องลักษณะเดียวกับจินตนิมิตเช่นกัน แต่แขนงของงานจินตนิมิตที่โดดเด่น ก็มีเช่น 

7.1แฟนตาซีวิทยาศาสตร์ ซึ่งมีเนื้อหาคาบเกี่ยวกับนวนิยายวิทยาศาสตร์

บันเทิงคดีแนววิทยาศาสตร์ หรือ ไซไฟ (อังกฤษ: Science fiction หรือ Sci Fi) เป็นนิยายที่เสนอมุมมองเกี่ยวกับผลกระทบต่อบุคคลหรือสังคม จากวิทยาศาสตร์หรือเทคโนโลยีในจินตนาการ. บันเทิงคดีแนววิทยาศาสตร์ จัดอยู่ในกลุ่มนวนิยายประเภทจินตนิยาย (Speculative Fiction - กลายมาจาก SF ซึ่งเป็นอักษรย่อของ Science Fiction) ซึ่งประกอบด้วยสองผลลัพธ์หลัก ๆ ได้แก่ บันเทิงคดีแนววิทยาศาสตร์ และ นิยายจินตนิมิต  แบ่งเป็น3 ประเภท

- บันเทิงคดีแนววิทยาศาสตร์โดยแท้ (Hard Science Fiction)   

เป็นหมวดหมู่ของนิยายวิทยาศาสตร์ที่โดดเด่นด้วยการเน้นความถูกต้องทางวิทยาศาสตร์ คำที่ใช้ในการพิมพ์ครั้งแรกในปี 1957 โดยพีชุยเลอร์มิลเลอร์ในการตรวจสอบของจอห์น W แคมป์เบลจูเนียร์ 's เกาะพื้นที่ในใจนิยายวิทยาศาสตร์ คำนิยามของนิยายวิทยาศาสตร์อย่างอ่อนประกอบไปด้วยความคล้ายคลึงกับนิยายวิทยาศาสตร์อย่างหนักปรากฏตัวครั้งแรกในช่วงปลายยุค 70 คำนี้ถูกสร้างขึ้นโดยเปรียบเทียบกับความแตกต่างระหว่าง "โดยแท้" และ "อย่างอ่อน" วิทยาศาสตร์ นิยายวิทยาศาสตร์นักวิจารณ์ แกรี่เวสตต์ฟาหลระบุว่าในระยะไม่เป็นส่วนหนึ่งของการเข้มงวดอนุกรมวิธาน ; แทนพวกเขาเป็นวิธีการโดยประมาณของการเล่าเรื่องที่วิจารณ์และแสดงความเห็นได้พบว่ามีประโยชน์ 

เรื่องราวเกี่ยวกับความสอดคล้องทางวิทยาศาสตร์และทางเทคนิคได้ถูกเขียนขึ้นตั้งแต่ต้นทศวรรษที่ 1870 โดยมีการพิมพ์Juliet Verne 's ยี่สิบพันไมล์ Under the Seaใน 1870 และทั่วโลกในแปดสิบวันใน 1873 ในเรื่องอื่น ๆ ความสนใจในรายละเอียดในงานของ Verne ได้กลายเป็นแรงบันดาลใจสำหรับนักวิทยาศาสตร์และนักสำรวจในอนาคตหลายคนแม้ว่า Verne เองก็ปฏิเสธที่จะเขียนเป็นนักวิทยาศาสตร์หรือทำนายเครื่องและเทคโนโลยีในอนาคตอย่างจริงจัง

- บันเทิงคดีแนววิทยาศาสตร์อย่างอ่อน (Soft Science Fiction)

เป็นหมวดหมู่ของนิยายวิทยาศาสตร์ที่มีคำจำกัดความสองแบบ มันทั้ง (1) สำรวจวิทยาศาสตร์ "อย่างอ่อน"และโดยเฉพาะอย่างยิ่งทางสังคมศาสตร์ (ตัวอย่างเช่นมานุษยวิทยาสังคมวิทยาหรือจิตวิทยา) มากกว่าวิศวกรรมหรือ "โดยแท้" วิทยาศาสตร์ (เช่นฟิสิกส์ดาราศาสตร์หรือเคมี) หรือ (2) ไม่ถูกต้องทางวิทยาศาสตร์หรือ (3) เป็นทั้งสองอย่าง นิยายวิทยาศาสตร์อ่อนประเภทใดประเภทหนึ่งมักเกี่ยวข้องกับตัวละครและสังคมเก็งกำไรมากกว่าการเก็งกำไรด้านวิทยาศาสตร์หรือวิศวกรรม มันเป็นส่วนเติมเต็มของยากนิยายวิทยาศาสตร์

- บันเทิงคดีแนววิทยาศาสตร์จินตนิมิต (Science Fantasy) 

  เป็นประเภทผสมภายในร่มของนิยายเชิงพาณิชย์ซึ่งพร้อมกันดึงและ / หรือรวม tropes และองค์ประกอบทั้งจากนิยายวิทยาศาสตร์และแฟนตาซี นอกจากนี้ยังมีบางครั้งรวมเอาองค์ประกอบของนิยายสยองขวัญ

ความแตกต่างระหว่างนวนิยายวิทยาศาสตร์กับแฟนตาซีRod Serlingอ้างว่าอดีตคือ "สิ่งที่น่าจะเป็นไปได้" ในขณะที่ "เป็นไปไม่ได้ที่จะทำ" เป็นการรวมกันของทั้งสองวิทยาศาสตร์แฟนตาซีให้เป็นแผ่นไม้อัดทางวิทยาศาสตร์ของความสมจริงกับสิ่งต่างๆที่ไม่สามารถเกิดขึ้นได้ในโลกแห่งความจริงภายใต้สถานการณ์ใด ๆ ในกรณีที่นิยายวิทยาศาสตร์ไม่อนุญาตให้มีอยู่ของจินตนาการหรือองค์ประกอบเหนือธรรมชาติจินตนาการทางวิทยาศาสตร์อย่างชัดเจนต้องพึ่งพาพวกเขา

7.2 ดาร์คแฟนตาซี ที่ก้ำกึ่งกับความเป็นนวนิยายสยองขวัญ

นอกจากนี้ยังมี จินตนิมิตโรแมนติก / จินตนิมิตเทพนิยาย / จินตนิมิตฮีโร่  /จินตนิมิตสำหรับเด็ก

ส่วนประเภทของงานจินตนิมิตที่นิยมกันแพร่หลายมากที่สุด คือ

จินตนิมิตแนวดาบและเวทมนตร์ 

จินตนิมิตระดับสูง ที่เกี่ยวข้องกับโลกอื่น แฟนตาซีระดับสูง (อังกฤษ: High fantasy) เป็นสาขาย่อยแขนงหนึ่งของนวนิยายแฟนตาซี ซึ่งมีพื้นฐานบนโลกที่สร้างขึ้นใหม่หรือโลกคู่ขนาน งานแฟนตาซีประเภทนี้เกิดขึ้นจากผลงานแนวแฟนตาซีอันมีชื่อเสียงของนักเขียนหลายคน เช่น ผลงานของ ซี. เอส. ลิวอิส เป็นต้น โดยผลงานชิ้นสำคัญในงานแฟนตาซีแขนงนี้คือ ผลงานของ เจ. อาร์. อาร์. โทลคีน ผู้ประพันธ์ ลอร์ดออฟเดอะริงส์ ที่เผยแพร่ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1950 แม้ว่าแฟนตาซีแขนงนี้จะเป็นแขนงใหม่ ไม่เก่าแก่เหมือนอย่างแฟนตาซีดั้งเดิมที่ประกอบด้วยดาบและเวทมนตร์ (ซึ่งมีที่มาจากงานเขียนของ โรเบิร์ต อี. โฮเวิร์ด) แต่ก็ได้เป็นหนึ่งในสองสาขาของนวนิยายแฟนตาซีที่เป็นที่รู้จักกันกว้างขวางมากที่สุด